Türkiye’de yaşamın hemen her alanında gözlemlenen vasatlık, kurumsal ve sosyal ilişkilerde baskın bir karakter haline geldi. İngilizcede ‘mediocre’ kavramından türetilen ve ‘mediocracy’ olarak adlandırılan bu durum, vasat olanın korunduğu ve desteklendiği bir iktidar yapısını beraberinde getiriyor.

Vasatizmin Toplumsal Kökenleri

Yazar Fabian Tassano, Mediocracy: Inversions and Deceptions in an Egalitarian Culture adlı kitabında vasatizmin eşitlikçi popülizmin yükseldiği toplumlarda geliştiğini belirtiyor. Bu yapı, yaratıcı ve farklı düşünceyi tehdit olarak algılarken, vasat olanı teşvik eden paternalist bir elit grubunu besliyor. Soljenitsin gibi düşünürlerin de eleştirdiği bu süreç, çağdaş toplumlarda siyaseten doğruculuk ideolojisiyle hizaya sokma aracı olarak kullanılıyor.

Türkiye İçin Risk Faktörü

Türkiye’nin küresel ölçekte bir güç olma hedefi, sadece ekonomik veya diplomatik hamlelerle değil, aynı zamanda nitelikli bir insan kaynağıyla mümkün görünüyor. Kaliteye yatırım yapılmaması ve vasatlığın hegemonyasının demokrasinin bir başarısı olarak görülmesi, uzun vadede anlamlı yönetimlerin kurulmasını imkansız kılıyor. Ülkenin gelişme potansiyelini gerçekleştirebilmesi için vasatlıktan uzaklaşıp yaratıcı düşünceye alan açması gerektiği vurgulanıyor.

5 Eylül 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile 15 Temmuz Şehitler Köprüsü, Fatih Sultan Mehmet Köprüsü ve sekiz otoyolun işletme hakkının devri gündeme geldi. Özelleştirme İdaresi’ne hazırlık ve ihale yetkisi veren düzenleme; kiralama, işletme hakkı devri veya gelir ortaklığı yöntemlerinin önünü açıyor. 31 Aralık 2031 tarihine kadar tamamlanabilecek işlemler, sözleşme süresini 30 yıl ile sınırlandırıyor.

Süreçte Belirsizlikler ve Kamu Beklentisi

Hükümetin özelleştirme programına aldığı varlıklar, halihazırda kamu kaynaklarıyla inşa edilmiş ve Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından işletilen altyapıları kapsıyor. Henüz imzalanmış bir sözleşme veya açıklanmış bir ücret formülü bulunmuyor. Hazine ve Maliye Bakanlığı, otoyollardan elde edilen gelirin bakım ve operasyon giderleri düşüldüğünde 600 milyon dolar kâr olarak nitelendirilemeyeceğini belirterek, yıllık yaklaşık 300 milyon doların işletme maliyetlerine gittiğini vurguluyor.

Doğru Bir Model İçin Beş Temel Şart

Uzmanlar, kamu varlıklarının devrinde ekonomik verimliliğin sağlanması için beş temel kriterin kritik olduğunu belirtiyor. Bu şartlar arasında bağımsız değerleme raporlarının yayımlanması, rekabetçi ihale süreçlerinin işletilmesi ve gelir veya döviz garantisi verilmemesi yer alıyor. Ayrıca, elde edilecek devir gelirinin genel bütçede eritilmek yerine, denetime tabi bir Ulusal Altyapı ve Deprem Dayanıklılık Fonu’na aktarılması gerektiği ifade ediliyor.

Özelleştirme süreci, 2024 yılında 570 milyonun üzerinde aracın geçiş yaptığı öngörülebilir bir kullanıcı tabanına dayanıyor. Sözleşme şartlarının ve yatırım takviminin şeffaf bir şekilde paylaşılması, kamu yararının korunması adına en önemli beklenti olarak öne çıkıyor. Alternatif ücretsiz yolların korunması ve ücret artışlarına tavan getirilmesi, vatandaşın tekel niteliğindeki işletmecilere karşı korunması için elzem görülüyor.

İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan, Hindistan’ın başkenti Yeni Delhi’de gerçekleştirilen 18. BRICS Liderler Zirvesi‘nde üye ülkelere seslendi. Pezeşkiyan, İran’a yönelik uygulanan tek taraflı yaptırımların halk sağlığı ve ekonomik refahı doğrudan hedef aldığını belirterek, bu baskı mekanizmalarıyla mücadelenin tüm bağımsız devletler için temel öncelik olması gerektiğini savundu.

Güvenlik ve Bölgesel Egemenlik Vurgusu

Bölgesel istikrarın ancak karşılıklı egemenlik haklarına saygı temelinde inşa edilebileceğini ifade eden Pezeşkiyan, ülkelerin birbirine yönelik saldırılarda topraklarını kullandırmaması gerektiğinin altını çizdi. Ayrıca sivil altyapı ile nükleer tesislere yönelik saldırıların uluslararası güvenliği tehdit ettiğini belirterek, BRICS üyelerini bu tür eylemlere karşı daha net bir tavır almaya davet etti.

İran’ın Birleşmiş Milletler ve BRICS çerçevesindeki iş birliğini genişletmeye hazır olduğunu kaydeden Pezeşkiyan, enerji, gıda güvenliği ve teknoloji alanlarında güney ülkeleri lehine stratejik ortaklıkların geliştirilmesi gerektiğini belirtti.